حمله نظامی اسرائیل در شب گذشته به فرماندهان و تأسیسات هستهای ایران تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه را به اوج جدیدی رسانده است. این رخداد پرسشهایی را درباره پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم آن بر اقتصاد منطقه و بهویژه بازار املاک دبی طی سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ برانگیخته است. در این یادداشت، تأثیرات احتمالی این حادثه بر بازارهای مالی منطقه، واکنش روانی و رفتاری سرمایهگذاران ایرانی، و سوابق تاریخی رفتار ایرانیها در مواجهه با تنشهای مشابه بررسی میشود. همچنین ارزیابی خواهد شد که آیا این رویداد موجب افزایش یا کاهش سرمایهگذاری ایرانیها در بازار املاک دبی میگردد یا خیر.
اثرات ژئوپلیتیکی بر بازارهای مالی و ارزی منطقه
شوک ناگهانی حمله نظامی موجب نوسانات شدید در بازارهای مالی خاورمیانه شده است. در واکنش به تشدید تنشها، شاخصهای بورس منطقه سقوط کردند. شاخص بورس تلآویو حدود ۲٫۵٪ و شاخص بازار دبی ۲٫۳٪ افت داشت که بیشترین کاهش دو ماه اخیر محسوب میشود. شاخص کل عربستان نیز نزدیک به ۱٫۸٪ افت کرد. همزمان، سرمایهگذاران جهانی به سمت داراییهای امن روی آوردند. قیمت نفت خام به عنوان شاخص ریسک ژئوپلیتیک به شدت افزایش یافت و در معاملات روز بعد از حمله، جهشی تا حدود ۹٪ را تجربه کرد. بهای نفت برنت و WTI هر دو بیش از ۶٪ بالا رفتند که بزرگترین صعود هفتگی از سال ۲۰۲۲ بهشمار میرود. علاوه بر نفت، داراییهایی مانند طلا و ین ژاپن تقویت شدند و بازده اوراق قرضه آمریکا کاهش یافت که نشاندهنده حرکت سرمایه به پناهگاههای امن است. از سوی دیگر، انتظار میرود پول ملی ایران تحت فشار قرار گیرد. تجربه نشان داده است در مواقع بحرانی ارزش ریال ایران افت میکند.
تأثیرات روانی و رفتاری بر سرمایهگذاران ایرانی
فضای روانی ایجادشده پس از این رخداد، به طور مستقیم نگرانی سرمایهگذاران ایرانی را برانگیخته است. تاریخچه رفتار آنان در مواجهه با نااطمینانیها نشان میدهد که ایرانیها برای حفظ داراییهایشان در برابر ریسکهای سیاسی و اقتصادی، به خرید داراییهای امن در خارج از کشور روی میآورند. برای نمونه، در دوره تشدید تحریمهای آمریکا و سقوط شدید ارزش ریال در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹، بسیاری از ایرانیان به فکر انتقال پساندازهای خود به خارج افتادند و دومین گروه بزرگ خریداران خارجی ملک در ترکیه شدند. آنان با دور زدن محدودیتها و انتقال پول از طرق غیررسمی، در ترکیه ملک میخریدند تا علاوه بر حفظ ارزش دارایی، برای خانواده خود اقامت و حتی تابعیت جایگزین تامین کنند. این رفتار نشاندهنده تمایل شدید سرمایهگذار ایرانی به ایجاد یک «پلن بی» در شرایط فشار است. در پی حمله اخیر و افزایش احتمال رویارویی نظامی، انتظار میرود چنین تمایلاتی تشدید شود.
سابقه رفتار سرمایهگذاران ایرانی در تنشهای مشابه
بررسی رویدادهای گذشته گویای آن است که تنشهای شدید همواره جرقهای برای تغییر رفتار ناگهانی سرمایهگذاران ایرانی بوده است. علاوه بر مثال سال ۱۳۹۸، دورههای دیگر بحران نیز روندهای مشابهی داشتهاند. در اوایل دهه ۱۳۹۰ همزمان با تحریمهای بینالمللی و تهدیدهای نظامی علیه برنامه هستهای، خروج سرمایه از ایران شدت گرفت؛ بسیاری از ایرانیان داراییهای خود را به دلار و طلا تبدیل کرده یا در کشورهای همسایه سرمایهگذاری کردند. پس از توافق هستهای ۲۰۱۵ نیز تصور میشد سرمایههای ایرانی دوباره وارد بازارهایی مانند دبی شود، ولی به دلیل افزایش قیمت ملک در دبی و کاهش ارزش ریال، این امر به سادگی محقق نشد. در آن زمان قیمت مسکن در دبی نسبت به پنج سال قبل برای ایرانیها بیش از ۴ برابر گرانتر شده بود. به بیان دیگر، هرگاه اقتصاد ایران ناپایدار میشود، خروج سرمایه تشدید میشود؛ ولی اگر شرایط ثبات پیدا کند، جریان سرمایه به سمت داخل یا توقف در خروج آن قابل انتظار است.
سیاستهای امارات نسبت به سرمایهگذاران ایرانی
امارات و دبی از دیرباز به عنوان مقاصد جذاب سرمایهگذاری برای ایرانیها شناخته شدهاند. برنامههایی مانند ویزای طلایی برای دارندگان ملک بالای ۲ میلیون درهم، نبود مالیات بر درآمد، سهولت افتتاح حساب بانکی و ایجاد کسبوکار، و دسترسی سریع هوایی، بخشی از مزایای جذاب برای سرمایهگذاران ایرانی است. البته محدودیتهایی نیز وجود دارد؛ از جمله فشارهای خارجی در زمینه مقابله با پولشویی یا تحریم اشخاص خاص. ولی در مجموع امارات تاکنون سیاست درهای باز همراه با کنترل هدفمند را برای سرمایه ایرانی حفظ کرده است.
روند فعلی بازار املاک دبی
بازار املاک دبی از ۲۰۲۱ تاکنون در مسیر رشد مستمر قرار داشته و قیمت ملک از آن زمان تاکنون بیش از ۶۰٪ افزایش یافته است. این رشد ناشی از افزایش ورود سرمایهگذاران خارجی، تقاضای مهاجرت، سیاستهای آزاد اقتصادی، و رونق گردشگری بوده است. با این حال، در اواخر ۲۰۲۴ تا اوایل ۲۰۲۵ علائمی از کاهش سرعت رشد دیده میشود و برخی گزارشها پیشبینی میکنند با ورود پروژههای جدید، احتمال یک اصلاح خفیف در قیمتها وجود دارد. با این حال، تقاضای خارجی همچنان قوی است و دبی از نظر شاخصهای جمعیتی، اقتصادی و سرمایهگذاری در موقعیت مناسبی قرار دارد.
نتیجهگیری
در مجموع، حمله دیشب اسرائیل به تأسیسات ایران، با افزایش ریسکهای منطقهای و داخلی، احتمالاً به شکل مستقیم باعث *تشدید تمایل ایرانیان برای انتقال سرمایه به بازارهای امنتری چون دبی* خواهد شد. در صورت حفظ نسبی ثبات دبی، سرمایهگذاری ایرانیان در این شهر در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ به احتمال زیاد افزایش مییابد، بهویژه در بخش املاک مسکونی لوکس، املاک تجاری و پروژههایی که به اقامت منتهی میشوند. هرچند ریسکهای ژئوپلیتیکی منطقه میتوانند در کوتاهمدت موجب احتیاط بیشتر سرمایهگذاران شوند، اما دبی به دلیل ویژگیهای ساختاری خود همچنان از جذابترین مقاصد برای سرمایهگذاران نگران از ایران باقی خواهد ماند.
